Troseddau yn erbyn ystlumod
Mae pob rhywogaeth o ystlumod a'u mannau clwydo wedi’u gwarchod gan y gyfraith.
Mae'r canlynol yn erbyn y gyfraith:
- cipio, anafu, lladd neu aflonyddu ar ystlum yn fwriadol
- mynd ati’n fwriadol neu’n ddi-hid i darfu ar ystlum pan fydd yn meddiannu strwythur. Gall hyn gynnwys llofft, sied neu geudod mewn wal, neu unrhyw le a ddefnyddir i gysgodi neu amddiffyn ystlumod
- mynd ati’n fwriadol neu'n ddi-hid i rwystro mynediad at unrhyw strwythur neu le a ddefnyddir i gysgodi neu amddiffyn ystlumod
- niweidio neu ddinistrio safle bridio neu fan gorffwys ystlumod (does dim angen i ystlumod fod yn bresennol ar y pryd), megis blwch ystlumod
- meddu ar ystlum, ei gludo neu ei reoli
- gwerthu neu gyfnewid ystlum. Mae hyn yn cynnwys cynnig ystlum i'w gyfnewid, boed yn fyw neu'n farw, neu unrhyw ran o ystlum
Sut i adnabod troseddau yn erbyn ystlumod
Mae ystlumod yn agored i waith adeiladu a datblygu a cholli cynefinoedd. Mae hyn hefyd yn cynnwys torri llwybrau cymudo. Dyma'r llwybrau hedfan cyson y mae ystlumod yn eu defnyddio i deithio rhwng eu mannau clwydo a bwydo.
Mae arwyddion o droseddau posibl yn erbyn ystlumod yn cynnwys:
- gwaith adeiladu sy'n digwydd lle mae’n hysbys bod ystlumod yn clwydo neu lle mae yna amheuaeth bod ystlumod yn clwydo, heb sicrhau bod y deddfau cywir yn cael eu dilyn
- selio neu rwystro gwagleoedd mewn toeau, fentiau, byrddau ffasgia neu bwyntiau mynediad lle gall ystlumod fynd i mewn
- ystlumod yn hedfan yn ystod y dydd
- ystlumod marw neu wedi'u hanafu ger gwaith adeiladu neu waith cwympo coed
- aflonyddu ar ogofâu, twneli, neu goed a allai gynnwys mannau clwydo
- aroglau cryf tebyg i amonia neu faw ystlumod (pelenni bach, tywyll) yn diflannu'n sydyn ar ôl gwaith
Beth i'w wneud os ydych chi'n amau trosedd yn erbyn ystlumod
Dylech chi:
- tynnu lluniau neu fideos os yw'n ddiogel gwneud hynny, neu wneud braslun cyn gynted â phosibl, gan gynnwys yr amgylchoedd ac unrhyw dirnodau i helpu swyddogion i ddod o hyd i safle’r drosedd eto
- defnyddio darn arian neu lyfr nodiadau i ddangos y raddfa os ydych chi'n tynnu llun gwrthrych, ond peidiwch ag aflonyddu ar ddim byd
- nodi’r lleoliad mor gywir â phosibl trwy gyfeirnod grid, GPS, neu what3words
- nodi disgrifiad o unrhyw bobl dan amheuaeth a rhifau unrhyw gerbydau
- nodi’r amser a'r dyddiad, a beth ddigwyddodd
Ddylech chi ddim:
- rhoi eich hun mewn perygl er mwyn casglu gwybodaeth. Eich diogelwch chi yw'r flaenoriaeth bob amser
- agosáu neu ymyrryd, yn enwedig os yw'r gwaith yn parhau
- mynd i mewn i safleoedd clwydo
- tarfu ar ystlumod neu geisio eu symud
- tarfu ar yr safle
Riportio'r peth
Os oes trosedd yn digwydd nawr, neu os yw'r person dan amheuaeth yn dal yn y fan a'r lle, ffoniwch 999. Os oes gennych nam ar y clyw neu'r lleferydd, defnyddiwch ein gwasanaeth ffôn testun 18000 neu anfonwch neges destun aton ni ar 999 os ydych chi wedi cofrestru ymlaen llaw gyda'r gwasanaeth SMSbrys.
Os gwelwch chi rywbeth anghyfreithlon neu amheus, gallwch, gallwch riportio'r peth ar-lein.
Ffyrdd eraill i riportio
Gallwch hefyd riportio troseddau yn erbyn ystlumod yn ddienw i Crimestoppers.
Gallwch hefyd gysylltu â sefydliadau fel yr Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ystlumod i gael cyngor ar wneud adroddiad.